امروزه درمان ریشه یا عصب کشی، که تحت عنوان درمان اندودانتیکس نیز شناخته می شود (“endo”- درون، “odont”- دندان)، دندان طبیعی را حفظ می کند و حتی اگر به اندازه ی تمام عمر دوام نداشته باشد، عملکرد طبیعی آن را به مدت چندین دهه حفظ خواهد کرد. اما درست مانند عدم شباهت افراد به یکدیگر، دندان ها نیز تفاوت های بسیاری دارند، به گونه ای که موفقیت درمان ریشه به عوامل متعددی بستگی دارد. پیش از پرداختن به برخی مهم ترین عوامل موثر در این زمینه، اجازه دهید راجع به این موضوع صحبت کنیم که درمان ریشه چیست و چرا به آن نیاز داریم.

درمان ریشه و ضرورت انجام آن

عمر دندان عصب کشی شده
عمر دندان عصب کشی شده

درمان ریشه زمانی برای حفظ دندان ضروری می شود که پالپ دندان ملتهب یا عفونی شود. پالپ دندان بافت زنده ی درون آن است که از اعصاب، رگ های خونی و بافت های همبند تشکیل شده است. مرگ بافت پالپ اجازه می دهد عفونت درون استخوان پیرامون دندان گسترش یابد. باید پالپ عفونی دندان تخلیه شود، کانال های ریشه پاکسازی شده، شکل داده شده، ضد عفونی شده و در انتها پر شده و سیل (مهر و موم) شوند تا کمتر در معرض عفونت قرار گیرند.

درمان ریشه اصولا باید توسط اندودنتیست (متخصص درمان ریشه) صورت گیرد. اندودنتیست متخصص دندانپزشکی است که دو یا سه سال بیشتر تحت آموزش های پیشرفته در زمینه ی تشخیص و درمان درد های دندان و نیز اختلالات و بیماری های مربوط به کانال ریشه قرار می گیرد. گرچه دندانپزشک عمومی نیز آموزش هایی در زمینه ی درمان ریشه ی دندان دیده است، اغلب آن دسته بیماران که نیاز به درمان ریشه دارند را به متخصص درمان ریشه ارجاع می دهد. این موارد شامل گزینه های پیچیده تر و دشوارتر می شوند.

چگونه دندانی که بافت پالپ خود را از دست داده است می تواند دوام داشته باشد؟

عمر دندان عصب کشی شده
عمر دندان عصب کشی شده

دندان بوسیله ی غشاء پریودنتال (“peri”- اطراف، “odont”- دندان) یا الیاف لیگامان، که زنده است، به استخوان پیرامون خود متصل است. به همین دلیل است که دندان هنوز قادر است عملکرد طبیعی خود را داشته باشد، گرچه سیستم کانال ریشه دیگر بافت اصلی خود را ندارد.

عوامل تاثیر گذار روی طول عمر دندان عصب کشی شده

درمان

یکی از مطالعات مستندی که اخیرا روی دندان هایی صورت گرفته است که برای نخستین بار تحت درمان ریشه قرار گرفته اند به بیان شرایطی پرداخت که با موفقیت و طول عمر پر شدگی کانال ریشه ی دندان مرتبط می باشند:

  • یکی از این عوامل، عدم وجود عفونت کانال ریشه است که درون استخوان گسترش یافته باشد. به عبارت دیگر، هرچه دندان زودتر درمان شود نتایج بهتری خواهد داشت. بنابراین اگر دندان شما به درمان ریشه نیاز دارد آن را به تعویق نیاندازید!
  • عامل موثر دیگر، کیفیت خود درمان ریشه است. ممکن است به مرور زمان سیل روی دندان ضعیف شود و باکتری به درون دندان نفوذ کند. این اتفاق بسیار نادر است اما احتمال آن وجود دارد.
  • یکی دیگر از عوامل موثر این است که پس از تکمیل درمان ریشه ی دندان، دندان آسیب دیده چقدر سریع و موثر ترمیم شده باشد. به این معنا که مهم است دندان با استفاده از مواد پر کننده یا روکش دائمی پر شود، که معمولا نیاز است بدون تعلل در جلسه ی بعد انجام شود.

همه ی دندان ها یکسان خلق نشده اند

عمر دندان عصب کشی شده
عمر دندان عصب کشی شده

اساسا، دندان های جلو که برای بریدن استفاده می شوند یک ریشه ( و کانال) دارند، از سوی دیگر دسترسی به آنها و نیز درمانشان ساده تر است. بعلاوه، کمتر از دندان های عقب به آنها نیروی جویدن وارد می شود. در مقایسه، دندان های عقب که برای جویدن مورد استفاده قرار می گیرند، دو یا سه ریشه دارند، بنابراین تعداد کانال های ریشه های آنها نیز بیشتر است؛ دسترسی به آنها دشوارتر است و درمان آنها پیچیده تر است. بعلاوه، ممکن است دندان جلو پس از درمان ریشه به روکش نیاز نداشته باشد، اما دندان عقب حتما به روکش نیاز خواهد داشت. در صورتی که دندان بیش از یک ریشه داشته باشد و یکی از ریشه ها تنها اندکی عفونی شده باشد که نهفته باقی مانده و نادیده گرفته شده باشد، می تواند منجر به شکست درمان ریشه شود.

تغییرات به مرور زمان

نتایج تحقیقات انجام شده حاکی از آن است که ارتباط مستقیمی بین سن بیمار و نیز مقاومت دندان در برابر شکست وجود دارد، خواه تحت درمان ریشه قرار گرفته باشد یا خیر. به مرور زمان، دندان ها ممکن است شکننده تر شوند و بیشتر مستعد شکسته شدن باشند، مخصوصا دندان های مولر عقبی که فشار جویدن بیشتری به آنها وارد می شود. به همین دلیل، مهم است که روی کانال ریشه ی درمان شده روکش قرار گیرد تا آن را در برابر فشار بیش از حد محافظت کند، که به طول عمر دندان خواهد افزود.

عمر دندان عصب کشی شده
عمر دندان عصب کشی شده

گاهی اوقات قرار دادن پست درون کانال ریشه ی درمان شده ضروری است تا روکش دندان را حمایت و تقویت کند مخصوصا اگر دندان آسیب شدیدی دیده باشد. با این حال، پست های خاص، گرچه گاهی اوقات ضروری هستند، ممکن است به مرور زمان احتمال شکست ریشه را افزایش دهند.

حفظ بهداشت دهان و دندان

حفظ بهداشت دهان و دندان ها، شامل مسواک زدن و کشیدن نخ دندان، حداقل سه مرتبه در طول روز، مخصوصا پس از صرف غذا و پیش از رفتن به رختخواب، نقش مهمی در طول عمر دندانی خواهد داشت که تحت درمان ریشه قرار گرفته است.

عمر دندان عصب کشی شده
عمر دندان عصب کشی شده

صرفا به این دلیل که دندان تحت درمان ریشه قرار گرفته است به این معنی نیست تا زمانی که دندان در دهان قرار دارد پوسیده نخواهد شد. این گونه دندان ها نیز مانند دیگر دندان ها در معرض پوسیدگی قرار دارند. با این تفاوت که، از آنجا که دیگر عصبی درون ریشه ی دندان وجود ندارد، با بروز هر گونه علائم پوسیدگی مجدد دندان و ایجاد حفره در آن هیچ دردی احساس نخواهد شد. به همین دلیل باید بهداشت به خوبی رعایت شود و بیمار برای چکاپ به طور منظم به دندانپزشک مراجعه کند. تنها در صورت شکسته شدن دندان یا ایجاد آبسه درد احساس خواهد شد و فرد متوجه خواهد شد برای دندان مشکلی ایجاد شده است.

حفظ موهبت های طبیعت

علاوه بر موارد ذکر شده، مطالعات حاکی از آن است دندانی که تحت درمان ریشه قرار گرفته است راه حلی با دوام تر از کشیدن دندان و جایگزینی آن با یک بریج است که ممکن است به مرور زمان شکسته شود. شواهد مبنی بر حفظ دندانی که تحت درمان ریشه قرار گرفته است در مقایسه با دریافت ایمپلنت دندانی نامعلوم است، اما این مسئله پیچیده تر است و علاوه بر طول عمر دندان، باید عوامل دیگری نیز مد نظر قرار گیرند؛ علاوه بر این، طول درمان و هزینه ی آن نیز بیشتر خواهند بود. دندان یا دندان هایی که به خوبی تحت درمان ریشه قرار گرفته باشند و ترمیم شده باشند، گرچه ممکن است یک عمر دوام نداشته باشند، مطمئناً چندین سال دوام خواهند داشت.